OFFLINE

GENEL VİROLOJİ
Virüsler, taşıdıkları genetik şifre ile konak hücrede replikasyonlarını sürdürebilen basit ve küçük biyolojik
yapılardır. Bunlar için, bir hücresel yapıdan söz edilemez. Kendiliklerinden çoğalamazlar. Bunun için canlı
hücrelere gereksinim duyarlar. Virüsler dışındaki çoğu canlı, metabolizmasını kendi enzimatik aktiviteleri ile
düzenlerlerken, virüslerin kendi yürüttükleri hiçbir metabolizmaları veya hormonları yoktur. Sadece, yaşamını
devam ettirmek için gereken metabolik olayların, dolayısıyla da tüm gereksinimlerinin konak hücrelerince
karşılanmasını sağlayacak genetik şifreleri taşırlar. Bu nedenle virüslerin genetik parazitler oldukları
söylenebilir. Sonuç olarak; klamidyalar ve riketsiyalar gibi zorunlu hücre içi parazitidirler.
Bir virüsün tek amacı, bir konak hücresi içinde gerçekleştirilecek
olan replikasyon sürecine kadar yapı taşlarını korumaktır. Virüsler
temel olarak; ya DNA veya RNA içeren bir nükleer materyal
(genom) ve bunu sararak dış ortamdan ve özellikle de organizmada
bulunan nükleazlardan koruyan protein bir örtüden (kapsid) oluşur.
Bazı virüslerde kapsidin dışında glikoproteinler veya
lipoprotenlerden oluşan ve zarf adı verilen bir örtü bulunur.
VİRÜSLERİN YAPISAL ÖZELLİKLERİ
NÜKLEİK ASİT
Virüslerin aktif infektif üniteleri nükleik asitlerdir. DNA virüslerinde genom tek bir moleküler yapı halindedir.
Bazı RNA virüsleri ise birden çok parçalı genom içerir;
• Reovirus (Rotavirus) 10-12,
• Orthomyxovirus (Influenza) 7 (C tipi) veya 8 (A ve B tipi),
• Bunyaviridae (Hantaan virüs, tatarcık humması virüsü) 3,
• Arenoviridae 2 segmentli RNA bulundurur.
İnsan immün yetmezlik virüsü (HIV) hariç tüm virüsler haploiddir, yani tek bir genetik kopya içerirler. HIV
ise birbirinin aynısı iki genetik kopya içerir, bir anlamda diploiddir.
İnsanda hastalık yapabilen; DNA virüsleri, Parvoviridae kapsamındakiler hariç çift, RNA virüsleri ise
Reovirus hariç tek sarmallıdır (ipliklidir).
İnsanlar için önemli DNA virüslerinin genomları lineer ya da sirküler olabilir:
KAPSİD
Saf protein yapılardır. Virüslerin şeklini verir. Zarfsız virüslerin konak hücreye yapışmasını sağlar. Kapsidin
en küçük yapı birimi olan protomerler kapsomeri, bunlar da kapsidi oluşturur. Görevleri şunlardır
Peplomer (gp)
DNA/RNA
Kapsid
Lipid zarf
Matriks proteini
• Nükleik asiti nükleazlardan ve diğer dış etmenlerden korur.
• Özgül konak hücresi reseptörlerine bağlanmayı sağlar.
• Yapısal simetriyi verir.
• En önemli antijenik determinantlarını içerir.
Nükleik asit ve kapside, birlikte nükleokapsid adı verilir. Kapsomerlerin geometrik dizilimine göre üç değişik
virüs nükleokapsid şekli tanımlanmıştır:
a) İkozahedral (kübik) simetrili: Yirmi adet üçgen oluşturacak şekilde görünen kapsidleri ifade eder (HBV
ve Poxviridae dışında kalan insan DNA virüsleri, Picornaviridae, Flaviviridae, Retroviridae, Togaviridae).
b) Helikal: Kapsidleri “tükenmez kalem yayı” görünümündedir (Myxoviridae, Rabiesvirus).
c) Kompleks yapılı: Poxviridae, HBV.
ZARF
Bazı virüsler, replikasyon sürecinde konak hücresinin sitoplazmik membranını veya nükleus membranını
çevresine sararak tomurcuklanma şeklinde konaktan ayrılırlar. Yeni konağa da füzyon ile girerler. Bunlara
zarflı virüsler denir. Çoğu zarflı virüste, zarfın çatısını oluşturan ve konak hücreden edinilen bu lipid
katmanın içine, replikasyonun son aşamasında, virüsün tomurcuklanacağı bölgeye glikoprotein çıkıntılar
sokulur. Bu çıkıntılardaki proteinler virüs tarafından kodlanır. Sonuç olarak zarf lipoprotein yapısında bir
örtüdür. Viral zarfta, lipidlere eşlik eden iki tür protein bulunur:
• Glikoprotein (gp) çıkıntılar: Bazı virüslerde zarftan dışarı doğru uzanan ve konak hücrenin özgül
reseptörlerine bağlanmayı sağlayan proteinlerdir.
Örneğin; HIV’in gp 120 ve gp 41’i, kuduz virüsünün gp
G’si, miksovirüslerin nöraminidaz ve hemaglütininleri
bunlardan bazılarıdır. Bu glikoproteinler peplomer
birimlerinden oluşmaktadır.
• Matriks proteinleri: Glikoprotein çıkıntıların bağlandığı,
virüsü çepeçevre saran ve bu yapıların nükleokapsid ile
ilişkisini sağlayan yapılardır.
Pratik Bilgi
Gastrointestinal sistemde hastalık oluşturan virüsler, dış ortama dirençli olan zarfsız virüslerdir. Sindirim
sisteminden bulaşan virüsler bu grupta yer alır. Zarflı virüsler ise dış ortama, mide asiditesine ve
sindirim enzimlerine duyarlıdırlar, gastrointestinal sistemde yaşayamazlar. Genelde insandan insana
bulaşan virüsler bu grupta yer alır.
Herpesviridae içindeki bazı virüsler, kızamık virüsü ve Respiratuvar sinsisyal virüs (RSV) gibi zarflı
virüsler, zarf glikoproteinleri (peplomerler) aracılığı ile konak hücreler arasında sitoplazmik köprüler
meydana gelmesine neden olurlar. Hücreler arasındaki bu köprülere sinsisya adı verilir. Bu hücreler
daha sonra tamamen kaynaşırlar, füzyon oluşur; çok nükleuslu dev hücreler oluşur.